DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, bireyin yaşına ve gelişim
düzeyine uygun olmayan aşırı hareketlilik, istekleri erteleyememe (impulsivite)
ve dikkat sorunları ile kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur
(APA 1994).
TEMEL BELİRTİLER
Bu bozukluğun 3 temel belirtisi vardır:
- Dikkat eksikliği,
- Aşırı hareketlilik,
- Dürtüsellik
Bir kişide dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun varlığından söz
edebilmek için bu belirtilerin 7 yaştan önce başlamış olması, birden fazla
ortamda görülüyor olması, sürekli olması ve kişinin günlük yaşamını etkileyecek
boyutta olması gerekir.
7 yaştan önce başlamış
olmalı
Kalıcı ve sürekli
olmalı (en az 6 aydır)
Birden fazla ortamda
görülmeli (hem ev hem okul)
Dikkat Eksikliği:
Dikkat eksikliği dikkat süresinin ve yoğunluğunun bireyin yaşına göre
olması gerekenden az olmasıdır. Dikkatin belirli bir noktaya
toplanamaması ve kolayca dağılması, dağınıklık, unutkanlık, eşyaları
kaybetme gibi belirtilerle kendini gösterir.
Dikkat eksikliğinde sorun dikkat edememek değil, dikkatin belirli bir
noktaya odaklanamamasıdır. Bu tür bireyler aynı anda tüm uyaranlara birden
dikkat ederler bu nedenle belirli bir işle uğraşırken başka bir uyarıcı
kolaylıkla dikkatin dağılmasına neden olur. O anda uğraştıkları işi bırakıp bir
başka işe yönelebilirler.
Uyarana ve çevreye ait bazı faktörler dikkat süresi ve yoğunluğunu etkiler.
Ödev başında 10 dk’dan fazla oturamayan bir çocuk bilgisayar başında saatlerce
oyun oynayabilir ya da sevdiği bir TV programını izleyebilir. Dikkat eksikliği
olan bir birey için dikkatin bir noktaya odaklanması ve sürdürülmesi kalabalık,
gürültülü ve uyaranın fazla olduğu ortamlarda daha da zor olur. Bununla
birlikte
bire bir ilişkilerde, sakin ortamlarda ve ilgisini çeken bir
konuda daha uzun süre odaklanabilir.
Dikkat süresi ve yoğunluğu her yaşta farklıdır. 5-6 yaşlarındaki bir
çocuk için normal kabul edilebilecek dikkat süresi 12 yaşındaki bir çocuk için
kısadır. Bu nedenle her birey kendi yaş dilimi içinde değerlendirilmelidir.
Amerikan Psikiyatri Birliği’nce Tanımlanan Dikkat
Eksikliği Ölçütleri
1.Belirli bir işe ya da oyuna dikkatini vermekte zorlanır.
2.Dikkati
kolayca dağılır.
3.Dikkatsizce
hatalar yapar.
4.Başladığı
işi bitiremez.
5.Kendisiyle
konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünür.
6.Görev ve
etkinlikleri düzenlemekte zorlanır.
7.Yoğun
zihinsel çaba gerektiren işleri yapmaktan kaçınır (ev ödevi, okul
aktiviteleri gibi).
8.Etkinlikler
için gereken eşyaları kaybeder.
9. Günlük etkinliklerde
unutkandır.
Bunlardan en az 6’sının, en az
6 aydır, birden fazla ortamda görülüyor olması durumunda dikkat eksikliği
olabileceği düşünülür.
Anne Baba ve Öğretmenlerin Dikkat Eksikliği Olan
çocukları Tanımlamaları
Anne babalar:
“Söylediklerim bir kulağından
girip diğerinden çıkıyor ”
“Sanki aklı hep başka yerde,
çok dalgın”
“ Bilgisayar başında saatlerce
oturabiliyor ama ödev başında en çok 10 dk ”
“Çok sık eşya
kaybediyor”
Öğretmenler:
“ Dersi dinleyemiyor, sürekli
etrafı ile ilgili ”
“ Başladığı işi bitirmiyor ”
“ Sınavlarda dikkatsizce
hatalar yapıyor ”
“Ödev başında çok yavaş, 10
dakikalık işi 3-4 saatte bitiremiyor”
Aşırı Hareketlilik:
Aşırı hareketlilik (hiperaktivite) bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun
olmayacak biçimde hareketli olmasıdır. Uzun süre yerinde oturamama, otururken
elin ayağın kıpır kıpır olması, çoğu zaman hareket halinde olma, çok konuşma
gibi belirtilerle kendini gösterir.
Tanı için tanımlanan 6 temel ölçüt vardır.
Amerikan Psikiyatri Birliği’nce
Tanımlanan Hiperaktivite Ölçütleri
1. Eli ayağı
kıpır kıpırdır.
2.Oturduğu yerde duramaz.
3.Gereksiz
yere sağa sola koşturur, eşyalara tırmanır.
4.Sakince
oynamakta zorlanır.
5.Sürekli hareket
eder ya da sanki motor takılmış gibidir.
6.Çok konuşur.
Anne Baba ve Öğretmenlerin Aşırı Hareketliliği
Tanımlamaları:
Anne babalar
“Daha karnımdayken bile kıpır
kıpıdı “
“ Eli dursa ayağı oynar “
“ Sürekli hareket halinde ,
yürümez koşar “
“ Ya konuşur ya sesler çıkarır
“
“ TV izlerken bile hareket
eder “
Öğretmenler
“ Sırada oturmanın 50 çeşidini
gösterebilir ”
“ Sınıfta nereye baksam onu görüyorum “
“ Sırada otururken bile eli
ayağı hareket ediyor”
Dürtüsellik (impulsivite) :Dürtüsellik
genel olarak bireyin kendinini kontrol edebilmesinde sorun olmasıdır.
Acelecilik, istekleri erteleyememe, söz kesme, düşünüdüğünü hemen yapma, aklına
geleni geldiği anda söyleme, sırasını beklemekte güçlük çekme gibi belirtilerle
kendini gösterir.
Amerikan Psikiyatri Birliği’nce Tanımlanan Dürtüsellik
Ölçütleri
1.Sorulan soru
tamamlanmadan yanıt verir.
2.Sırasını
beklemekte güçlük çeker.
3.Başkalarının
sözünü keser ya da oyunlarında araya girer.
Anne Baba ve
Öğretmenlerin Dürtüselliği Tanımlamaları:
Anne babalar
“10 yaşına geldi hala söz
kesmemeyi öğrenemedi ”
“ Düşünmeden hareket eder ”
“ Sabırsızdır, istekleri hemen
olsun ister ”
Öğretmenler
“ Asla sırasını bekleyemez ”
“ Daha soruyu tamamlamadan
cevabını vermeye kalkıyor ”
“ Aklına geleni hemen yapıyor”
